Bổ sung oxy ban đêm cho ao bạt thâm canh: tính thử cho một ao 1.500m²

Vấn đề xảy ra đúng lúc khó xử lý nhất: 3–6 giờ sáng

Trong ao nuôi tôm, oxy hòa tan (DO) không đứng yên suốt ngày đêm. Ban ngày, tảo và vi sinh vật quang hợp, tạo ra oxy. Đêm xuống, quang hợp dừng lại hoàn toàn, nhưng tảo, vi sinh vật và bản thân con tôm vẫn tiếp tục hô hấp — tiêu thụ oxy liên tục mà không có nguồn bù. Kết quả: DO giảm dần suốt đêm, chạm đáy vào khoảng 3–6 giờ sáng, đúng lúc người nuôi ít có mặt và khó phản ứng kịp nhất.

Với ao nuôi thâm canh mật độ cao, đây không phải vấn đề lý thuyết. Sinh khối tôm càng lớn, nhu cầu oxy ban đêm càng cao — và ao càng gần ngày thu hoạch (sinh khối lớn nhất) thì rủi ro càng lớn.

Thử tính cho một ao cụ thể

Để cụ thể hóa, thử tính với một ao bạt phổ biến: 1.500m² mặt nước, sâu 1,4m — tức khoảng 2.100 m³ nước. Thả nuôi mật độ 100 con/m³, tương đương 210.000 con giống. Nuôi đến cỡ thu hoạch 25 con/kg.

Với tỷ lệ sống thâm canh thường gặp (70–85%), số tôm thu hoạch rơi vào khoảng 147.000–178.500 con, tương ứng sinh khối đứng trong ao lúc đỉnh vụ khoảng 6–7 tấn — tức xấp xỉ 4–4,7kg tôm mỗi m² mặt ao. Đây là mức khá phổ biến với ao bạt thâm canh, không đòi hỏi phải thu tỉa sớm để giảm tải.

Nhu cầu oxy ở mức sinh khối này: áp dụng công thức tính hô hấp tôm (khoảng 0,35mg O₂/gam tôm/giờ ở 27°C) rồi nhân thêm cho hô hấp của tảo, vi sinh vật và đáy ao (hệ số nhân khoảng 2–2,5 lần), tổng nhu cầu oxy của cả ao vào giờ cao điểm rơi vào khoảng 5–6 kg O₂/giờ.

Nếu chỉ dùng quạt nước để bù đắp toàn bộ mức này (giữ DO mục tiêu ≥5,0mg/L), ao cần khoảng 25–30 HP quạt chạy hết công suất suốt giờ cao điểm — khá tốn điện. Nguyên nhân: DO mục tiêu càng gần mức bão hòa của nước, quạt càng khó “nhồi” thêm oxy — mỗi mã lực quạt truyền được ít oxy hơn hẳn so với khi DO đang thấp.

Một cách tiếp cận đỡ tốn điện hơn: để quạt nước lo phần nền (khoảng 12–15 HP), còn phần thiếu hụt vào giờ cao điểm (~2–2,5kg O₂/giờ) được bù bằng oxy tinh khiết (nano-oxy hoặc oxy PSA) — tương đương khoảng 35–40 lít oxy tinh khiết mỗi phút, tức khoảng 2–3 bộ máy tạo oxy PSA cỡ nhỏ chạy song song.

⚠️ Cần nói rõ: toàn bộ con số ở trên là mô hình thiết kế sơ bộ, dùng để ước lượng ban đầu — không phải số đo thực tế trên ao hay số liệu bán hàng đã kiểm chứng. Hệ số hô hấp, hệ số nhân cho tảo/vi sinh, và tỷ lệ hòa tan oxy của từng công nghệ đều là giá trị giả định tham khảo. Để chốt con số chính xác cho một ao cụ thể, vẫn cần đo DO thực tế bằng máy đo liên tục vào đúng khung giờ 3–6 giờ sáng.

Ngưỡng DO nào là đủ?

Với hệ vi sinh biofloc, một đơn vị chuyên vi sinh độc lập (không liên quan đến bất kỳ nhà cung cấp thiết bị sục khí nào) khuyến nghị DO ≥6,0 mg/L vào ban đêm để hệ vi sinh hoạt động tốt. Ngưỡng này cao hơn mức 5,0mg/L dùng trong tính toán ở trên — nghĩa là nếu ao chạy biofloc, nhu cầu oxy thực tế còn cao hơn con số đã ước tính, và quạt nước sẽ càng kém hiệu quả khi phải đẩy DO lên gần ngưỡng này.

Bằng chứng thực địa: một khách hàng nuôi tôm biofloc

Tại một khách hàng nuôi tôm biofloc (4 ao, theo dõi 2 tháng), DO ban đêm từng tụt còn 4,6–5,5 mg/L. Sau khi bổ sung máy tạo bọt khí nano oxy (dùng nguồn oxy tinh khiết PSA, không phải khí trời thông thường), DO phục hồi và duy trì quanh mức 6,0 mg/L — đúng ngưỡng mà hệ vi sinh cần.

Cần nói thẳng về giới hạn của bằng chứng này: đây là số liệu tự thuật từ một khách hàng, so sánh trước/sau trên cùng ao, không có ao đối chứng độc lập. Báo cáo cũng chỉ đo oxy, không đo hiệu quả diệt khuẩn — không nên hiểu bổ sung oxy ban đêm là giải pháp phòng bệnh. Trên thực tế, một nghiên cứu bình duyệt trong nước (luận án tiến sĩ, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I) cho thấy bọt khí nano dùng oxy tinh khiết (cùng nhóm khí với PSA) tuy tăng DO rất mạnh nhưng lại diệt khuẩn yếu hơn hẳn so với dùng khí ozone, và trong điều kiện ao thực tế còn có thể làm tăng mật độ vi khuẩn Vibrio tổng — nên bổ sung oxy ban đêm nên được xem là giải pháp cho vấn đề thiếu oxy, không phải giải pháp kiểm soát dịch bệnh.

Một giới hạn an toàn cần biết

Không phải “càng nhiều oxy càng tốt”. Khi DO vượt quá khoảng 20mg/L hoặc độ bão hòa vượt quá khoảng 300%, tôm có nguy cơ mắc bệnh bọt khí (bọt khí hình thành trong mô, gây tổn thương). Đây là lý do bất kỳ hệ thống bổ sung oxy tinh khiết nào cũng cần đi kèm cảm biến DO và điều khiển tự động, thay vì bơm oxy liên tục theo giờ cố định.

Ca An Tech đang làm gì

Ca An Tech nghiên cứu và chế tạo tại Việt Nam máy tạo bọt khí nano oxy BKN FRESH OXY, dùng nguồn oxy tinh khiết PSA (tách từ khí trời qua hạt carbon hoạt tính, không cần trữ bình oxy), hướng đến việc để quạt nước lo phần nền còn oxy tinh khiết gánh riêng giờ cao điểm ban đêm — thay vì chạy quạt hết công suất suốt đêm.

Với ao có thông số cụ thể (diện tích, độ sâu, mật độ, cỡ thu hoạch), Ca An Tech có thể cùng tính thử nhu cầu oxy và đề xuất cấu hình phù hợp — nhưng con số cuối cùng vẫn cần được xác nhận bằng đo DO thực tế trên ao, không dựa hoàn toàn vào mô hình tính toán.

Nguồn tham khảo:

1. Mô hình tính nhu cầu oxy ao tôm (nội bộ) — ước tính thiết kế sơ bộ, các hệ số chưa kiểm chứng độc lập, dùng làm điểm khởi đầu thiết kế.
2. Báo cáo thực địa khách hàng nuôi tôm biofloc thử nghiệm máy BKN-Fresh E-8 — tự thuật, chưa kiểm chứng độc lập.
3. Ngưỡng DO ≥6,0 mg/L ban đêm cho hệ vi sinh biofloc — ghi chú trao đổi với một đơn vị vi sinh độc lập, không liên quan Ca An Tech.
4. Luận án tiến sĩ về ứng dụng bọt khí nano trong nuôi tôm thẻ chân trắng, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I — nghiên cứu bình duyệt.
5. Cơ chế cấp oxy PSA cho máy tạo bọt khí nano oxy — tài liệu kỹ thuật nội bộ Ca An Tech.

Bài viết mang tính tham khảo kỹ thuật, không thay thế khảo sát và đo đạc trực tiếp tại ao. Liên hệ Ca An Tech để được tính toán và tư vấn theo thông số ao cụ thể.